به شهر الكترونيك آستارا خوش آمديد.

تحقيق پيمايشي

 منبع : سايت آستارا

 نويسنده : هرمز محمد پور ليما    ایمیل :

 نوشته شده در تاريخ : 1388/02/01   ( آخرين ويرايش : 1388/09/19 )

تحقيق پيمايشي

تحقيق پيمايشي يكي از فنون بسيار قديمي تحقيق به شمار مي‌رود . مثلاً حكام مصر باستان براي كمك به ادارة قلمرو خود به سرشماري مي‌پرداختند. حضرت عيسي دور از وطن به دنيا آمد ؛ چون يوسف و مريم براي شركت در يك سرشماري كه به وسيله روميان صورت مي‌گرفت به موطن اجدادي يوسف سفر كردند.

در 1880 تحقيقي پيمايشي كه چندان اطلاعي از آن در دست نيست در ميان كارگران فرانسه به اجرا درآمد. يك جامعه‌شناس سياسي آلماني حدود 25000 پرسشنامه براي كارگران فرستاد تا تعيين كند كه كارفرمايان تا چه حد آنان را استثمار مي‌كنند. اين پرسشنامه نسبتاً طولاني داراي سوالهايي از اين قبيل بود :

آيا كارفرما يا نمايندة او براي بالا كشيدن بخشي از دستمزد شما به دوز و كلك متوسل مي‌شود؟ اگر مزد شما بر اساس نرخ كارمزدي پرداخت مي‌شود ، آيا كيفيت كالاي ساخته شده بهانه‌اي براي كاهش فريبكارانة دستمزدهاي شماست ؟

محقق پيمايشي در اين مورد جورج گالوپ نبود ، بلكه كارل ماركس بود . اگر چه 25000 پرسشنامه با پست ارسال شده بودند ، سابقه‌اي وجود ندارد كه حتي يك پرسشنامه بازگردانده شده باشد.

امروز شايد تحقيق پيمايشي متداولترين روش مشاهده در علوم اجتماعي باشد. اين روش از هر لحاظ متداولترين روشي است كه در مقاله‌هاي اخير مجله بررسي جامعه‌شناختي امريكا گزارش شده است. به يقين شما بارها پاسخگوي سوالهاي يك تحقيق پيمايشي بوده‌ايد ؛ حتي شايد خودتان هم تحقيقي پيمايشي انجام داده باشيد. در هر پيمايش معمولي ، محقق نمونه‌اي از جمعيت را انتخاب مي‌كند و پرسشنامه‌اي استاندارد شده در اختيار آنان قرار مي‌دهد تا به آن پاسخ دهند. با توجه به اينكه با روش پرسشنامه و نحوة تهيه آن و همچنين انواع آن و انتخاب نمونه‌اي از يك جامعة آماري براي پاسخ دادن به آن در فصلهاي بعدي اين اثر آشنا مي‌شويد ، ليكن در اين فصل راههاي موجود براي ارائه پرسشنامه به پاسخگويان را مورد توجه قرار خواهيم داد. چگونه بايد پرسشنامه‌ها را توزيع و پاسخ آنها را دريافت كرد ؟ چنانكه مشاهده خواهيد كرد ، گاهي اوقات بهتر است كه خود پاسخگويان پرسشنامه را تكميل كنند ، اما گاهي اوقات بهتر است كه مصاحبه گران سؤالها را بپرسند و پاسخها را در پرسشنامه وارد كنند. در مصاحبه‌هاي حضوري[1] يا تلفني از اين روش دوم استفاده مي‌شود.

موضوعهاي مناسب براي تحقيق براي تحقيق پيمايش

مي‌توان از پيمايش براي هدفهاي توصيفي ، تبييبي و اكتشافي استفاده كرد. از تحقيق پيمايشي عمدتاً در مطالعاتي استفاده مي‌شود كه در آنها فرد ، واحد تحليل در نظر گرفته مي‌شود. اگرچه مي‌توان اين روش را براي واحدهاي ديگر تحليل ، از قبيل گروهها يا كنش‌هاي متقابل ، به كاربرد ، بايد از عده‌‌اي از افراد به منزلة پاسخگو يا خبررسان استفاده كرد. بنابراين مي‌توان اجراي پيمايشي را بر عهده گرفت كه در آن طلاق واحد تحليل باشد ، اما بايد به كساني كه از طريق طلاق از همسرانشان جدا مي‌شوند. پرسشنامه پيمايشي داد.

تحقيق پيمايشي احتمالاً بهترين روش موجود براي آن دسته از پژوهندگان اجتماعي است كه علاقه‌مند به جمع‌آوري داده‌هاي اصلي براي توصيف جمعيتهاي بسيار بزرگي هستند كه نمي‌توان به طور مستقيم آنها را مشاهده كرد. با نمونه‌گيري احتمالي دقيق مي‌توان گروهي از پاسخگويان را فراهم آورد كه ويژگيهاي آنان منعكس كنندة ويژگيهاي جمعيت بزرگتر باشد ، و پرسشنامه‌هاي استاندارد شدة دقيق داده‌هايي به دست مي‌دهند كه با داده‌هايي كه از همة پاسخگويان به دست مي‌آيند شباهت دارند. سرشماريهاي ده ساله در كشور كه از طريق آن همة اعضاي جامعه مورد مطالعه قرار مي‌گيرند ، با پيمايشهايي كه در آن‌ها نمونه‌اي از جمعيت مطالعه مي‌شود ، متفاوتند.

همچنين پيمايشها وسيلة بسيار خوبي براي سنجش نگرشها و جهت گيريها در جمعيتهاي بزرگ هستند. مؤسسات نظرسنجي از افكار عمومي – مثل موسسه گالوپ از موسسة معروفي به شمار مي‌رود كه براي سنجش نگرش افراد از روش پيمايش استفاده مي‌كند.

به طور خلاصه ، اصطلاح « پيمايش » يا « نظرسنجي» ضرورتاً بدان معنا نيست كه مي‌توان به آنچه به دنبال مي‌آيد اعتماد كرد. اما با وجود سوء استفاده‌هايي كه از تحقيق پيمايشي به عمل مي‌آيد. اين فن مي‌تواند ابزار سودمندي براي تحقيق اجتماعي باشد. كار اصلي محقق اين است كه بتواند سبوس را از گندم جدا كند. سه روش عمده براي دستيابي به پاسخ براي پرسشنامه عبارتند از :

1 ) تكميل پرسشنامه‌ها از طريق پاسخگويان .

2 )  به وسيلة مصاحبه‌گران به صورت حضوري يا به وسيلة تلفن صورت مي‌گيرند.

3 ) پيمايش با استفاده از پرسشنامه‌هاي پستي .

در اينجا سعي نموده‌ايم كه پيمايشهاي حضوري را بيشتر مورد توجه قرار دهيم.

پيمايشهاي مصاحبه‌اي

يكي از روشهاي جانشين جمع‌آوري داده‌هاي پيمايشي روش مصاحبه است. در اين روش ، محققان به جاي آنكه از پاسخگويان بخواهند كه پرسشنامه را بخوانند و جوابهاي خود را وارد كنند ، مصاحبه گراني را نزد پاسخگويان مي‌فرستند تا سوالها را به صورت شفاهي بپرسند و جوابهاي پاسخگويان را ثبت كنند. عموماً مصاحبه به صورت مراجعه رو رد رو به اجرا درمي‌آيد ، اما مصاحبه تلفني نيز از همين دستورالعملها تبعيت مي‌كند. همچنين اكثر پيمايشهاي مصاحبه‌اي به بيش از يك مصاحبه گر نياز دارد ، اگر چه ممكن است محقق شخصاً يك پيمايش مصاحبه‌اي در مقياس كوچك را انجام دهد.

نقش مصاحبه‌گر پيمايشي

تكميل پرسشنامه براي پاسخگو به وسيله مصاحبه‌گر چند امتياز دارد. نخست اينكه عموماً در پيمايشهاي مصاحبه‌اي ميزان بازگشت پرسشنامه‌هايي كه به آنها پاسخ داده مي‌شود بيش از پيمايشهاي مكاتبه‌اي است. در پيمايش مصاحبه‌اي كه بدقت طراحي و اجرا شود دست كم 80 تا 85 درصد از پاسخگويان پرسشنامه‌ها را تكميل مي‌كنند. در پيمايشهاي مصاحبه‌اي پاسخگويان معمولاً بندرت دست رد بر سينة مصاحبه‌گري كه در آستانه درب خانه آنان ايستاده است ، مي‌زنند.

عموماً حضور مصاحبه‌گر از تعداد كساني كه گزينه‌هاي « نمي‌دانم » و « جوابي ندارم » را انتخاب مي‌كنند نيز مي‌كاهد . ( بحث تكميلي اين موضوع در فصل هشتم مبحث مصاحبه آمده است )

قواعد كلي براي مصاحبه پيمايشي

روش اجراي مصاحبه‌ها تا حدودي بر حسب جمعيت مورد پيمايش تغيير مي‌كند و تا حدودي نيز تحت تأثير ماهيت محتواي پيمايش قرار دارد. با اين حال ، براي اكثر موقعيتهاي مصاحبه از چند رهنمود كلي استفاده مي‌شود.

1- وضع ظاهر و رفتار . به منزلة قاعده‌اي كلي ، مصاحبه گر بايد همسان با مصاحبه شوندگان لباس بپوشد. مصاحبه‌گري كه مي‌خواهد با ساكنان محله‌اي فقيرنشين مصاحبه‌ كند ، اگر لباس گرانقيمتي پوشيده باشد ، احتمالاً نمي‌تواند همكاري آنان را جلب كند و پاسخهاي لازم را از آنان به دست آورد.  و بر عكس مصاحبه گري كه مي‌خواهد با پاسخگويان ثروتمند مصاحبه كند ، با پوشيدن لباسهاي محقر نيز با همان مشكل مواجه خواهد شد. اگر لباس و سر و وضع مصاحبه‌گر تا اندازه‌اي با لباس و ظاهر پاسخگويان متفاوت باشد ، همين لباس دست كم بايد تميز و مرتب باشد. تميزي ، اگر با همرنگي قرين نباشد ، با بي طرفي نزديك است. لباس و سر و وضع ظاهري عموماً نشانه‌هاي گرايشها و تمايلات شخص تلقي مي‌شوند . پوشيدن لباس جين ، رنگ لباس ، نوع آرايش موي سر ، نوع آرايش صورت ممكن است – بدرستي يا به غلط – گرايش سياسي ، مذهبي ، علائق جنسي و تمايلات مصاحبه گر را نشان دهد.

2- آشنايي با پرسشنامه . اگر مصاحبه‌گر با پرسشنامه آشنا نباشد ، مطالعه لطمه مي‌بيند و بار غير منصفانه‌اي بر دوش پاسخگو قرار مي‌گيرد. در اين صورت ، مصاحبه بيش از حد لازم طول مي‌كشد ونامطبوع مي‌گردد. بعلاوه مصاحبه گر نمي‌تواند با دو سه بار نگاه سطحي به پرسشنامه با آن آشنا شود. مصاحبه گر بايد يكايك سوالهاي پرسشنامه را بدقت مطالعه كند و با خواندن بلند آنها به تمرين مصاحبه بپردازد و سرانجام مصاحبه گر بايد بتواند بدون اشتباه ، بي‌آنكه در هنگام خواندن كلمه‌ها و عبارت‌ها دچار لكنت زبان شود ، سئوالهاي پرسشنامه را براي پاسخگو بخواند.

3- دنبال كردن دقيق قالب جمله سؤال. تغيير كوچكي در بيان هر پرسش معين ممكن است منجر به آن شود كه پاسخگو به جاي « خير » بگويد « بلي » .

4- ثبت دقيق پاسخها. هرگاه پرسشنامه حاوي سؤالهاي باز باشد ، كساني كه خواستار پاسخ شخص پاسخگو هستند ، لازم است كه مصاحبه‌گر آن جواب را دقيقاً آن طور كه داده شده است ثبت كند. كلامي را كه از لحاظ دستوري بد بيان شده است نبايد خلاصه يا نقل به معني يا تصحيح كرد.

5- كند و كاو در پاسخها. گاهي اوقات  پاسخگويان جواب نامناسبي مي‌دهند. مثلاً ممكن است در يك سوال جمله‌اي نگرشي عرضه شده و از پاسخگو خواسته شده باشد كه نگرش خود را با گزينه‌هاي « كاملاً موافق » ، « تا حدي موافق » ، « تا حدي مخالف » ، يا « كاملاً مخالف » بيان كند. كه مصاحبه‌گر بايد منظور پاسخگو را با دنبال كردن سوالها كاملاً جويا شود.

نقاط قوت و ضعف تحقيق پيمايشي

تحقيق پيمايشي مانند روشهاي ديگر مشاهده در تحقيق علوم اجتماعي ، نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارد. هنگام تعيين اينكه آيا قالب پيمايش براي هدفهاي تحقيقتان مناسب است يا نه ، بايد اين نقاط قوت و ضعف را مد نظر داشته باشيد.

1- پيمايش براي توصيف ويژگيهاي يك جمعيت بزرگ فوق‌العاده سودمند است. نمونه‌اي احتمالي كه بدقت انتخاب شده باشد ، همراه با پرسشنامه‌اي استاندارد شده ، امكان صدور احكام توصيفي پالايش شده را دربارة يك مجموعة دانشجويي ، يك شهر ، يك ملت ، يا هر جمعيت بزرگ ديگر ، فراهم مي‌سازد. پيمايشها ميزان بيكاري ، نيات رأي دادن و ... را با دقت اعجاب انگيزي تعيين مي‌كنند. اگر چه بررسي اسناد رسمي ، مانند ثبت رسمي ازدواج ، تولد ، يا مرگ ، ممكن است براي چند موضوع دقت مشابهي را فراهم آورد ، هيچ روش مشاهده ديگري نمي‌تواند اين امكانات را فراهم سازد.

2- پيمايشها ، بويژه آنهايي كه پاسخگو شخصاً پرسشنامه‌ها را تكميل مي‌كند نمونه‌هاي بزرگ را ميسر مي‌سازند. پيمايش از دو هزار پاسخگو غير معمول نيست. براي تحليلهاي توصيفي و تبييني ، بويژه وقتي كه بايد چند متغير را به طور همزمان مورد تحليل قرار داد ، وجود شمار زيادي از موارد اهميت زيادي دارد.

3- پيمايشها انعطاف پذيرند . مي‌توان دربارة موضوعي معين سوالهاي زيادي كرد و به نحو قابل توجهي در تحليلها انعطاف به وجود آورد. اگر چه ممكن است طرح آزمايشي محقق را ملزم سازد كه از ابتدا خود را به تعريف عملياتي مشخص از يك مفهوم مقيد كند ، پيمايشها اين امكان را به محقق مي‌دهند كه از مشاهدات واقعي خود به تعريف عملياتي بپردازد.

تحقيق پيمايشي چند نقطه ضعف نيز دارد. نخست اينكه ضرورت استاندارد كردن غالباً منجر به دوختن وصلة ناجور مي‌شود. سوالهاي پرسشنامه استاندارد شده غالباً معرف كمترين وجه مشترك در ارزيابي نگرشها ، گرايشها ، شرايط و تجربه‌هاي مردمند. با طرح سؤالهايي كه دست كم در كمترين حد به همة پاسخگويان مربوط مي‌شوند ، ممكن است سوالي كه بيشترين ارتباط را با بسياري از پاسخگويان دارد حذف شود. در اين حالت ، غالباً در پيمايشها ، موضوعهاي پيچيده به صورت سطحي بررسي مي‌شوند. اگرچه تا حدي مي‌توان اين مسأله را از طريق تحليلهاي پيشرفته تعديل كرد ، چنين مسأله‌اي جزء لاينفك تحقيق پيمايشي است.

دوم اينكه تحقيق پيمايشي بندرت ممكن است با « متن » زندگي سروكار داشته باشد. با اينكه پرسشنامه‌ها مي‌توانند در اين حوزه اطلاعاتي به‌دست دهند ، با تحقيق پيمايشي بندرت مي‌توان تمام موقعيت زندگي را كه در آن پاسخگويان مي‌انديشند و عمل مي‌كنند و مشاهد‌ه‌گر مشاركتي مي‌‌تواند آنها را از نزديك لمس كند ، جستجو كرد و سوم اينكه پيمايشها از بسياري جهات انعطاف ناپذيرند.

تحليل ثانوي

منظور از تحليل ثانويه ، تحليل داده‌هايي است كه توسط ديگران در حوزه‌هاي مختلف جمع آوري شده است.

تحقيق پيمايشي ، به منزله يكي از روشهاي مشاهده ، مستلزم اقدامات زير است:

1 ) ساختن پرسشنامه  2 ) انتخاب نمونه و  3 ) جمع آوري داده‌ها از طريق مصاحبه يا پرسشنامه‌هايي كه پاسخگو شخصا آن را تكميل مي‌كند. چنانكه متوجه خواهيد شد ، معمولاً پيمايشها جزو كارهاي اصلي است . اگر پيمايشي در مقياس وسيع ، از هنگام مفهوم سازي تا به دست آوردن داده‌ها ، چند ماه يا حتي يك سال طول بكشد غير معمول نيست . ( البته پيمايشهاي در مقياس كوچك با سرعت بيشتري صورت مي‌گيرند. ) اما در « تحليل ثانوي » محقق مي‌تواند تحقيق اجتماعي مورد نظر خود را ادامه دهد . مثلاً داده‌هاي پيمايشي را از يك نمونه ملي مركب از دو هزار پاسخگو تحليل كند . در حالي كه از هزينة عظيم زمان و پول ، كه مستلزم يك چنين پيمايشي است ، پرهيز كند.

به اختصار مي‌توان در مورد تحقيق پيمايشي چنين گفت كه :

تحقيق پيمايشي كه يكي از روشهاي تحقيق اجتماعي رايج به شمار مي‌رود ، عبارت است از اجراي پرسشنامه‌ها روي نمونه‌اي از پاسخگوياني كه از ميان جمعيتي انتخاب مي‌شوند.

 ˜تحقيق پيمايشي براي اجراي مطالعات توصيفي از يك جمعيت بزرگ ، فوق العاده مناسب است  از داده‌هاي پيمايشي مي‌توان براي هدفهاي تبييني نيز استفاده كرد.

˜ مي‌توان پرسشنامه‌ها را به سه روش اساسي اجرا كرد : پرسشنامه‌هايي كه پاسخگويان شخصاً آنها را تكميل مي‌كنند ؛ مصاحبه گران به طور حضوري سؤالها را براي پاسخگويان مي‌خوانند و جوابهاي آنان را درج مي‌كنند ، يا مصاحبه گران به پيمايشهاي تلفني مي‌پردازند.

˜ عموماً مقرون به صلاح است كه در مورد ارسال پرسشنامه‌هايي كه پاسخگويان شخصاً تكميل مي‌كنند ، براي كساني كه به درخواست نخست پاسخ نداده‌اند ، پرسشنامه‌هاي جديدي ارسال شود.

˜ نظارت دقيق بر پرسشنامه‌هاي بازگشته راهنمايي خوبي را براي زماني فراهم مي‌سازد كه ارسال پرسشنامه‌هاي پيرو مناسب است.

˜ ويژگي اصلي مصاحبه گران اين است كه بي طرف باشند. حضور آنان در فرايند جمع‌آوري داده‌ها نبايد هيچ گونه تأثيري در پاسخهايي كه به سوالهاي پرسشنامه داده مي‌شود بر جاي بگذارد.

˜ بايد مصاحبه گران بدقت آموزش ببينند تا با پرسشنامه آشنا شوند ، دقيقاً جمله بندي و ترتيب سوال را دنبال كنند و پاسخها را دقيقا آن گونه كه داده شده‌اند درج كنند.

˜ كند و كاو عبارت است از سوالي خنثي و بي رهنمود كه براي بيرون كشيدن جزئيات پاسخي ناكامل يا مبهم كه در مصاحبه‌اي در پاسخ به يك سوال باز داده شده است طراحي مي‌شود.

مثالهاي آن عبارتند از : « خوب ، ديگر چي ؟ » « چه طوري است ؟ » و « به چه ترتيب ؟ »

˜ محاسن پرسشنامه‌اي كه پاسخگو شخصاً تكميل مي‌كند نسبت به پيمايش مصاحبه‌اي عبارت است از : هزينة ارزان ، سرعت در كار ، نبود سوگيري مصاحبه و امكان گمنام بودن و اختفا براي دادن پاسخهاي صادقانه به موضوعهاي حساس.

˜ پيمايشهايي كه از طريق تلفن اجرا مي‌شوند در سالهاي اخير متداولتر و كارآمدتر شده و فنون مصاحبة تلفني به كمك رايانه نيز بويژه آينده نويد بخشي را در پيش روي ما قرار داده اند.

˜ امتيازهاي پيمايش مصاحبه‌اي بر پرسشنامه‌هايي كه پاسخگو شخصاً تكميل مي‌كند عبارتند از : پرسشنامه‌هاي ناكامل كمتر و سوالهاي درك نشده كمتر ، به طور كلي ميزان بازگشت بيشتر پرسشنامه‌ها و انعطاف بيشتر بر حسب نمونه‌گيري و مشاهدات ويژه.

˜  به طور كلي تحقيق پيمايشي از لحاظ كم هزينه بودن و ميزان داده‌هايي كه جمع‌آوري مي‌شوند داراي امتيازهايي است. استاندارد كردن داده‌هاي جمع آوري شده نشان دهندة يكي ديگر از نقاط قوت تحقيق پيمايشي است.

˜ تحقيق پيمايشي داراي نقاط ضعفي است از قبيل تا حدي تصنعي بودن و سطحي بودن. دستيابي به درك كاملي از فرايندهاي اجتماعي در صحنه‌هاي طبيعي آنها از طريق استفاده از پيمايشها دشوار است.

˜ تحليل ثانوي به تحليل داده‌هايي اطلاق مي‌شود كه قبلا محقق ديگري براي هدفي غير از موضوع مطالعة جاري آنها را جمع آوري كرده است.

 



[1]- face – to – face interviewes

نام كاربري :
رمز عبور :

» عضویت «

بازديدکنندگان اين صفحه:: 1707 | بازديدکنندگان امروز: 717 | کل بازديدکنندگان: 4631941 | زمان بارگزاري صفحه: 0/1094 ثانيه
تمام حقوق مادی و معنوی اين سايت متعلق به شركت هزاره فناوری تابان و مؤسسه شهر باران آستارا می باشد